Historia, geografia, dane statystyczne

| Strona Główna |

| Historia Gminy Łomianki | Dane statystyczne | Powiat Warszawski Zachodni | Wspomnienie Starego Kościoła | Parafia Świętej Małgorzaty | Historia linii kolejowej | Miejsca walk i pamięci | Książka o historii Łomianek | Osiedla i sołectwa | Synagoga i kaplica ewangelicka |


Historia Gminy Łomianki


Łomianki - Rys Historyczny

      Tereny dzisiejszej Gminy Łomianki dzieliły przez wieki losy ziemi mazowieckiej. Ziemie tutejsze należały do książąt mazowieckich (a później do "królewszczyzny" - starostwa warszawskiego), szlachty (Łomieńskich herbu Trzywdar i Kiełpińskich herbu Rogala) i Kościoła (Kiełpin Poduchowny). W r. 1461 erygowano kościół parafialny św. Małgorzaty w Kiełpinie. Gdy Warszawa została stolicą Rzeczy Pospolitej i tereny wokół niej stały się atrakcyjne, w Burakowie (Borakowie - nazwa od boru się wywodzi) lokowano w 1636 r. miasto. Niestety już 20 lat później, podczas Potopu, Szwedzi spalili je ze szczętem. Być może miało to związek z wycięciem przez chłopów oddziału szwedzkiego na Kępie Kiełpińskiej. Za panowania Stanisława Augusta starostą warszawskim był zasłużony dla odbudowy artylerii koronnej jenerał Alojzy Fryderyk von Brühl, który w Burakowie wybudował na potrzeby wojska polskiego wytwórnię prochu i kul armatnich (do dzisiaj ten rejon nazywamy Prochownią). Zarządcą jego prywatnych dóbr w Łomiankach i Kiełpinie był ojciec napoleońskiego generała Karola Kniaziewicza, który tutaj spędził swoje dzieciństwo.
      Później dobra w Łomiankach i Młocinach nabył przybysz ze Stuttgartu, nobilitowany przez Sejm Wielki hugenota, Jerzy Fryderyk Poths. Herb Pothsów - Trójstrzał stał się w 1991 r. podstawą herbu Gminy Łomianki. Znaną postacią był też były poseł inflancki, a później założyciel Instytutu Agronomicznego na Marymoncie i fabryki maszyn rolniczych w Łomnej, dzierżawca dóbr w Dziekanowie Antoni Trębicki.
Należy wspomnieć też o osadnictwie niemieckim w części Dziekanowa (Dziekanów Niemiecki obecnie Leśny) oraz Łomianek, gdzie przy ulicy Szpitalnej mieścił się kościółek ewangelicki. A także o "olędrach", którzy zagospodarowali Kępę Kiełpińską. Po osadnikach niemieckich pozostały cmentarze. W Łomiankach zamieszkała także pewna liczba rodzin żydowskich (ich drewniane domy obok synagogi przy ul. Warszawskiej, ostatnio "komunalne", zostały niedawno rozebrane).
      Od początku XX wieku powstają na naszym terenie drobne, w większości rodzinne zakłady. Liczącym się przedsiębiorstwem była garbarnia rodziny Raabe, do której należały również znaczne areały ziemi. Wzdłuż obecnej ulicy Kolejowej biegła linia kolei wąskotorowej do Palmir. Okres międzywojenny upamiętnił się przede wszystkim wielką powodzią w roku 1924, która zmyła kościół św. Małgorzaty w Kiełpinie. Został on odbudowany w 1929 r. w Łomiankach, z wykorzystaniem wyposażenia i częściowo elementów budowlanych starego. W Dąbrowie Leśnej powstało miasto - ogród, czyli teren ekologicznego budownictwa jednorodzinnego. H.B. Raabe nieodpłatnie przekazał działkę pod boisko (pomiędzy Fabryczną a Wiślaną, przy ulicy noszącej obecnie jego imię. W Dąbrowie istniała niewielka fabryka wytwarzająca m.in. magnezję dla fotografii ("Aluminiówka"), a naprzeciwko niej, w Burakowie zakład spółki Jezierski-Dołęgowski, produkujący elementy wyposażenia lotniczego, w czasie wojny przekształcony w wytwórnię resorów.
      II Wojna Światowa wpisała się mocno w pamięć mieszkańców. 19 września szarża 14 pułku Ułanów Jazłowieckich pod Dąbrową Leśną, pomimo znacznych strat, otwarła drogę do Warszawy zgrupowaniu kawalerii generała Abrahama. 22 września kombinowany z resztek armii "Poznań" i "Pomorze" oddział generała Mikołaja Bołtucia stoczył krwawą bitwę wzdłuż szosy łomiankowskiej, próbując bezskutecznie przebić się do oblężonej stolicy. Poległo około 800 żołnierzy wraz z generałem Bołtuciem. Polegli spoczywają na cmentarzu wojskowym w Kiełpinie. Później zginęła większość żydowskich mieszkańców Łomianek, początkowo zamkniętych w obozie urządzonym w "Mydlarni", (w rejonie obecnej ul. Bocznej). Wielu mieszkańców Łomianek i okolic (należących wówczas do Gminy Młociny) brało udział w konspiracji, w czasie powstania warszawskiego walczyli w zgrupowaniu Kampinos płk "Szymona" - Józefa Krzyczkowskiego. 18 września 1944 r. został zestrzelony przez Niemców lecący z pomocą dla powstańców samolot US Air Force B-7, dowodzony przez porucznika Francisa Akinsa. Większość 10-osobowej załogi zginęła. Obchody tego wydarzenia stanowią bardzo istotny składnik lokalnej tradycji.
       Samo powstanie Gminy Łomianki wiąże się z rozszerzeniem w latach pięćdziesiątych granic Warszawy. Włączono do niej znaczną część ówczesnej Gminy Młociny wraz z jej centrum. Z resztówki powstała Gmina Łomianki. W jej skład weszły: Łomianki, Łomianki Dolne, Łomianki Górne, Buraków, Dąbrowa, Dziekanów Leśny (dawniej Niemiecki), Dziekanów Polski, Dziekanów Nowy, Kiełpin, Kępa Kiełpińska, oraz fragment Puszczy Kampinoskiej.
      Lata powojenne rozpoczęły okres szybkiego rozwoju gospodarczego i osadniczego. Ze znacjonalizowanych "Aluminiówki" i Fabryki Resorów utworzono Fabrykę Wyrobów z Proszków Spiekanych (dzisiaj POLMO Łomianki S.A.). Powstało Mazowiecki Przedsiębiorstwo Przemysłu Drzewnego. Śródmiejska Spółdzielnia Mieszkaniowa wybudowała osiedle niskich bloków przy ulicy Baczyńskiego. Praktycznie monopol na handel detaliczny do końca 1988 r. dzierżyła G.S. "SCh" (obecnie Łomiankowska Handlowo-Usługowa Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska"). Powstał bank spółdzielczy, będący dzisiaj, jako Mazowiecki Bank Spółdzielczy, lokalnym potentatem. Od roku 1971 w Dziekanowie Leśnym funkcjonuje Instytut Ekologii Polskiej Akademii Nauk. Powstał Instytut Badań nad Rodziną Akademii Teologii Katolickiej (obecnie Uniwersytetu Stefana Wyszyńskiego).
      Ale głównym czynnikiem wzrostu, szczególnie od lat 70-tych, będą indywidualna przedsiębiorczość i budownictwo. Gałęzią, która rozpoczęła tą ekspansję były warsztaty samochodowe. Ponieważ Warszawa widziała je u siebie niechętnie, inwestorzy budowali je poza jej granicami. W latach osiemdziesiątych powstały liczne zakłady produkcyjne i usługowe, w latach dziewięćdziesiątych doszły do nich liczne placówki handlu detalicznego, a przede wszystkim hurtowego, również trudniące się handlem zagranicznym. Wiele firm z rodzinnych warsztatów przekształciło się w liczące się firmy. Na terenie Łomianek działa kilkanaście zakonów katolickich. W latach 80-tych wybudowano nowy, wielki kościół parafialny, a obecnie powstały dwie nowe parafie: w Dąbrowie i Burakowie.
      Równocześnie na działkach, pod które wykupiono, częściowo przymusowo, częściowo dobrowolnie, liczne grunty rozwinęło się indywidualne budownictwo mieszkaniowe i mieszkaniowo-usługowe, częściowo pod szyldami spółdzielczymi. W licznych budynkach powstawały małe zakłady produkcyjne. Ponieważ część tego ruchu budowlanego odbywała się całkowicie żywiołowo (samowole budowlane) powstały, szczególnie w Dziekanowie Leśnym, liczne, długie uliczki o szerokości 3 m bez żadnych skrzyżowań. Również tereny dawnego miasta - ogrodu Dąbrowy Leśnej powiększały się o eleganckie wille osób bardziej zamożnych, często należących do elity warszawskiej.
      Koncentracja zabudowy zaowocowała utworzeniem 1 stycznia 1989 roku miasta Łomianki z obszaru Łomianek Górnych, większości Łomianek, Burakowa i Dąbrowy oraz fragmentów Łomianek Dolnych i Kiełpina, wydzielonych z Gminy Łomianki. Do 27 maja 1990 roku istniały więc dwie jednostki administracyjne o wspólnych organach władzy: naczelniku, radzie i urzędzie miasta i gminy. Po wyborach w 1990 roku radni jednomyślnie postanowili o ich połączeniu w Gminę Łomianki z siedzibą władz w mieście Łomianki.

autor: Bogusław Król, "Razem w Powiecie" Nr 4 z czerwca 2001 r.


Dane statystyczne

Nazwa miasta:
Łomianki
Województwo:
mazowieckie
Powiat:
Warszawski Zachodni

Szerokość geograficzna:
52o21' N

Długość geograficzna:
20o54' E

Kody pocztowe dla ulic w mieście:
05-092

Oznaczenia na tablicach rejestracyjnych:
WZ + 5 cyfr od 00000 do 99999
Numery telefonów:
(+48 22) 751-xx-xx, 732-xx-xx
DANE DLA GMINY (2002, GUS)
Ludność
20.1 tys.
20.90% ludności powiatu
w tym:
- w miastach: 71.8 %
zaludnienie: 528 mieszk./km2

Powierzchnia
38.06 km2
7.14% powierzchni powiatu
w tym:
- użytki rolne: 51.0%
- użytki leśne: 16.0%

Dochód
- na mieszkańca: 1689.05 zł
do średniej dla gmin:
- w województwie: 81.05%
- w kraju: 101.69%

Powiat Warszawski Zachodni


POWIAT WARSZAWSKI ZACHODNI

 
Położenie
 
Powiat warszawski zachodni, powstały 1 stycznia 1999 r. na mocy ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, położony jest w województwie mazowieckim. Rozciąga się za zachodnimi granicami Warszawy i graniczy z powiatami: od zachodu z sochaczewskim, od północy z nowodworskim i legionowskim, od wschodu z Warszawą, od południa z pruszkowskim i grodziskim. Powiat, zgodnie z danymi zawartymi w Banku Danych Regionalnych Głównego Urzędu Statystycznego, zajmuje powierzchnię 532, 99 km 2. Liczba ludności, wg stanu na dzień 31 XII 2002 r. wynosiła 96 189. Powiat dzieli się na siedem gmin (Błonie, Izabelin, Kampinos, Leszno, Łomianki, Ożarów Mazowiecki i Stare Babice), 137 sołectw oraz 174 miejscowości (łącznie z miastami).
 
Geomorfologia i rzeźba terenu
Według regionalizacji fizyczno geograficznej J. Kondrackiego teren powiatu należy do prowincji Niżu Środkowoeuropejskiego, podprowincji Niziny Środkowopolskiej, makroregionu Nizina Środkowomazowiecka. Powiat wchodzi w skład dwóch mezoregionów: Równiny Łowicko-Błońskiej i Kotliny Warszawskiej. Równina Łowicko-Błońska przedstawia płaski poziom denudacyjny z wysokościami sięgającymi 85-100 m n.p.m. Jest ona lekko nachylona w kierunku północnym i północno-zachodnim. Powstała z wysoczyzny lodowcowej w wyniku procesów denudacji i erozji. Pozostałością po pierwotnych formach lodowcowych są płaskie wzgórza i zagłębienia bezodpływowe. Rozciąga się na południe od zachodniej części Kotliny Warszawskiej. Na północ od Równiny Błońskiej znajduje się oddzielony skarpą, należący do Kotliny Warszawskiej, taras Puszczy Kampinoskiej zbudowany z piasków i żwirów rzecznych. Pod koniec epoki lodowcowej rozwinęły się na nim procesy eoliczne, tworząc wydmy, które osiągają około 30 m wysokości względnej. Prezentują one różne formy morfologiczne: łuki, parabole, wały, grzędy i zespoły wydmowe. Część Kotliny Warszawskiej obejmuje rozszerzenie doliny Wisły poniżej Warszawy. Jest otoczona przez wyżej położone równiny denudacyjne. W morfologii terenu zaznaczają się również doliny rzek. W północno wschodniej części powiatu dolina Wisły, na południu Utraty. W rzeźbie terenu wyraźnie odznaczają się formy antropogeniczne: rowy i kanały melioracyjne, wykopy, wały ziemne i nasypy.

Warunki klimatyczne
Warunki klimatyczne w powiecie warszawskim zachodnim są zbliżone do klimatu w całym makroregionie Niziny Środkowomazowieckiej oraz podlegają przejściowym wpływom morskim (znad Atlantyku) i kontynentalnym. Zgodnie ze szczegółowym podziałem Gumińskiego nawiązującym do potrzeb rolnictwa (za Kondrackim, 1998), obszar powiatu leży w VIII dzielnicy środkowej, obejmującej swym zasięgiem dorzecza środkowej Warty i Wisły, w jej chłodniejszej części wschodniej. Średnia temperatura roczna wynosi 8°C, najchłodniejszy jest styczeń (średnia miesięczna –2,6°C), najcieplejszy lipiec (średnia miesięczna 18,2°C). Liczba dni z przymrozkami w ciągu roku wynosi od 100 do 110, czas zalegania pokrywy śnieżnej od 50 do 80, a średni opad roczny wynosi 500-600 mm.
W powiecie warszawskim zachodnim pod względem klimatycznym wyróżnia się teren Puszczy Kampinoskiej. Z pomiarów prowadzonych w stacji w Granicy (należącej do sieci Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego) wynika, że na terenie puszczy występują niższe temperatury minimalne i wyższe maksymalne, co w efekcie daje większe amplitudy dobowe w porównaniu z terenami położonymi poza puszczą. Istotną cechą klimatu jest tu również zjawisko występowania przygruntowych przymrozków w okresie sezonu wegetacyjnego. Opady roczne są o kilkadziesiąt mm mniejsze, a okres wegetacyjny jest krótszy o 5-10 dni niż na Równinie Błońskiej. Również słabe wiatry i cisze pojawiają się na terenie puszczy częściej niż na terenach sąsiednich.

Gmina miejsko-wiejska Łomianki
Gmina Łomianki znajduje się w północno-wschodniej części powiatu warszawskiego zachodniego, między rzeką Wisłą a Puszczą Kampinoską. Zajmuje powierzchnię 3 806 ha. Obejmuje 9 miejscowości i 7 sołectw. Graniczy od południowego wschodu z Warszawą, od północy z Legionowem, od południowego zachodu z gminą Izabelin oraz od północnego zachodu z powiatem nowodworskim. Miasto Łomianki dzieli od Warszawy 14 km. Przez teren miasta Łomianki przebiega droga krajowa nr 7 (E-77) Warszawa-Gdańsk. Miasto Łomianki zajęło 3 miejsce w Polsce pod względem potencjału rozwojowego w kategorii małych miast w Wielkim Rankingu Miast przygotowanym na podstawie wieloletnich badań nad lokalnym rozwojem w Centrum Badań Regionalnych. W opublikowanym w czerwcu 2003 r. przez Pismo Samorządu Terytorialnego „Wspólnota” rankingu pt. „Atrakcyjność inwestycyjna miast”, w kategorii małych miast Łomianki zajęły pierwsze miejsce.

Formy użytkowania terenu
Na terenie powiatu występuje kilka form użytkowania terenu. Przeważającą część powierzchni zajmują użytki rolne (35 333 ha). W gminie Łomianki 45% powierzchni zajmują użytki rolne. W całości użytków rolnych przeważającą część zajmują grunty orne (79,1%). Łąki stanowią 16,1% użytków rolnych, pastwiska 3,4%, sady 1,3%.

Demografia
Według danych Urzędu Statystycznego w Warszawie na 31.03.2003, liczba ludności w powiecie warszawskim zachodnim wynosi 96 525 osób, z czego kobiet jest 46 766, mężczyzn 49 759. Gęstość zaludnienia wynosi 181 osób/km2 i jest wyższa od średniej krajowej (122 osoby/km2). W poszczególnych gminach powiatu przedstawia się ona następująco: Błonie: 231 osób/km2, Izabelin: 133 osoby/km2, Kampinos: 46 osób/km2, Leszno: 64 osoby/km2, Łomianki: 474 osoby/km2, Ożarów Mazowiecki: 267 osób/km2, Stare Babice: 199 osób/km2.
W powiecie w ciągu 5 lat (1997-2002r.) nastąpił znaczny wzrost liczby ludności. Świadczy to o dużej imigracji spoza powiatu, gdyż jednocześnie przyrost naturalny rejestrowany w tym okresie był ujemny. Łomianki: stan na 31.12 1997 - 16 311, stan na 31.12.2002 - 20 102 (różnica - 3 791).
Dane te obejmują osoby faktycznie zamieszkałe na terenie gmin, a nie jedynie zameldowane, np. Urząd Miasta i Gminy Łomianki szacuje, że na terenie gminy mieszka bez zameldowania 2 – 5 tys. osób. Struktura wiekowa mieszkańców powiatu w 2002 r. kształtowała się następująco: ludność w wieku przedprodukcyjnym: 21231, ludność w wieku produkcyjnym: 60855, ludność w wieku poprodukcyjnym: 14103.
Stopa bezrobocia w 2002 r. wyniosła 11,8% i wykazuje w ciągu ostatnich lat tendencje wzrostowe (w 2000 r. – 8%, w 2001 r. – 11,1%). W marcu 2003 r. bezrobocie w powiecie wyniosło 12,3%.

Gospodarka
Powiat warszawski zachodni, mimo bezpośredniej bliskości Warszawskiego Okręgu Przemysłowego, nie należy do najbardziej rozwiniętych gospodarczo obszarów. Jest to związane głównie z faktem, iż na terenie powiatu znajduje się Kampinoski Park Narodowy. Znaczna cześć terenu powiatu wchodzi ponadto w skład utworzonego rozporządzeniem Wojewody Warszawskiego z dnia 27 września 1997 r. Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu (WOChK), którym objęte zostały najcenniejsze przyrodniczo i krajobrazowo tereny położone poza parkiem. Na terenach objętych WOChK obowiązuje szereg nakazów i zakazów oraz ograniczeń. Zakazuje się tu m. in. lokalizowania nowych lub rozbudowy istniejących inwestycji szczególnie szkodliwych dla środowiska lub zdrowia ludzi albo mogących pogorszyć stan środowiska, z wyłączeniem realizacji niezbędnej infrastruktury technicznej oraz obiektów i urządzeń służących ochronie środowiska. Naturalnym następstwem położenia na terenie powiatu Kampinoskiego Parku Narodowego jest fakt, iż rozwiniętą dziedziną gospodarki w powiecie stała się turystyka.
Liczba podmiotów gospodarczych w powiecie (jednostki zarejestrowane w systemie REGON) według danych z Bazy Danych Regionalnych, wynosiła 31.12.2002 roku 11 061. W poszczególnych gminach wyglądało to następująco: Błonie – 1 951, Izabelin – 1 051, Kampinos – 273, Leszno – 703, Łomianki 3 615, Ożarów Mazowiecki – 1 941, Stare Babice – 1 527.
Według Strategii rozwoju Łomianek do 2014 roku w 2001 r struktura działalności gospodarczej wyglądała następująco: handel 20% podmiotów gospodarczych, produkcja 16%, usługi 46%, gastronomia 2%, transport 6%.

Turystyka

Ruch turystyczny w Powiecie Warszawskim Zachodnim jest związany głównie z Kampinoskim Parkiem Narodowym. W parku dozwolona jest turystyka krajoznawcza, zimą także narciarska. Do uprawiania turystyki służą specjalnie wytyczone i oznakowane trasy: 358 km szlaków dla turystyki pieszej oraz ponad 200-kilometrowy tzw. Kampinoski Szlak Rowerowy dla cyklistów. Przez teren powiatu wiedzie on przez Łomianki, Dąbrowę Leśną, Lipków, Zaborów, Leszno, Granicę w stronę Żelazowej Woli. Odgałęzienie szlaku pozwala na połączenie z Truskawiem. Dla obsługi ruchu turystycznego urządzono na obrzeżach parku 15 parkingów, 6 pól wypoczynkowych, tereny biwakowe. Parkingi znajdują się w następujących miejscowościach: Dąbrowa Leśna, Dziekanów Leśny, Granica, Julinek, Laski, Lipków Opaleń, Pociecha; Roztoka, Sieraków, Truskaw. Pola biwakowe są zlokalizowane w Lipkowie, Roztoce, Truskawiu i Dąbrowie Leśnej. We wsi Łubiec funkcjonuje całoroczne schronisko młodzieżowe. Noclegi zapewniają również coraz liczniejsze gospodarstwa agroturystyczne. Szlaki i obiekty obsługi turystycznej wyposażone są w liczne urządzenia i małą architekturę (deszczochrony, miejsca przeznaczone do odpoczynku). Park odwiedza rocznie około miliona osób.

Infrastruktura techniczna
Drogi Przez powiat przebiegają dwie drogi międzynarodowe: E 77 (droga krajowa nr 7) prowadząca z Gdańska przez Warszawę, Kraków do przejścia granicznego w Chyżnem i dalej do Wiednia oraz E 30 (droga krajowa nr 2) prowadząca z Berlina przez Poznań i Warszawę do Moskwy. Drogi te stanowią o atrakcyjności położenia powiatu, zapewniając doskonałe połączenie z Warszawą. Z drugiej jednak strony niewystarczające przepustowości dróg i zwiększające się natężenie ruchu pojazdów (przeciętnie ok. 35 000 pojazdów na wjeździe do Łomianek od strony Warszawy) jest przyczyną wielu utrudnień dla mieszkańców. Tak duży ruch samochodowy jest przyczyną nadmiernego hałasu i emisji zanieczyszczeń do powietrza.
Poszczególne gminy są połączone siecią dróg wojewódzkich: 579 Radziejowice – Nowy Dwór Mazowiecki, 580 Warszawa – Sochaczew, 700 Rokitno – Płochocin, 701 Józefów – Strzykuły, 718 Pruszków – Borzęcin, 720 Nadarzyn – Błonie, 888 Płochocin - Zaborów, 898 Warszawa – Izabelin – Truskaw, 891 Babice – Mościska oraz szeregiem dróg powiatowych i gminnych. Długość dróg powiatowych i gminnych o twardej nawierzchni wynosiła w 2001 roku odpowiednio 154 i 393 km. Przez południową część powiatu ma przebiegać autostrada A2.

Kolej i komunikacja zbiorowa
Przez gminy Ożarów Mazowiecki i Błonie przebiega linia kolejowa obsługująca zarówno połączenia lokalne (Warszawa – Sochaczew – Łowicz) jak i dalekobieżne oraz międzynarodowe (Poznań, Szczecin i Berlin). Wschodnia część powiatu (gminy Izabelin, Leszno, Stare Babice, Ożarów Mazowiecki) jest połączona z Warszawą komunikacją miejską i prywatną. W pozostałych gminach (Kampinos, Łomianki, Błonie) funkcjonują prywatne linie autobusowe oraz PKS.

Wodociągi i kanalizacja
Opierając się na danych Głównego Urzędu Statystycznego skorygowanych o dane uzyskane z gmin długość czynnej wodociągowej sieci rozdzielczej w powiecie wynosi 647, 2 km (stan na dzień 31 XII 2002 r.). W Łomiankach długość sieci wodociągowej (istniejącej na obszarze miasta Łomianki) wynosi 24, 9 km. Korzysta z niej ponad 1400 gospodarstw domowych. Długość sieci w gminie Łomianki wynosi 28, 2 km. Ścieki odprowadzane są do gminnej oczyszczalni ścieków, zarządzanej przez Zakład Budżetowy Wodociągów i Kanalizacji w Łomiankach. Odbiornikiem oczyszczonych ścieków jest Wisła.

Zaopatrzenie w gaz
Teren powiatu jest w większości zgazyfikowany. Przebiega przezeń przesyłowy gazociąg wysokiego ciśnienia Mory – Błonie – Piotrków. W powiecie znajduje się szereg stacji redukcyjno-pomiarowych, z których gaz jest rozsyłany do odbiorców w gminach. W gminie Błonie z gazu korzysta 70% mieszkańców, a łączna długość sieci wynosi 169,6 km. W gminie Izabelin z gazu przewodowego korzysta około 85% mieszkańców. Wszystkie osiedla na terenie gminy są zgazyfikowane. Długość sieci wynosi około 40 km. Gmina Kampinos jest przewidziana do gazyfikacji. Gmina Leszno jest zgazyfikowana głównie w rejonie Leszna oraz przy końcówkach sieci prowadzących z sąsiednich gmin, z gazu korzysta około 600 gospodarstw. W gminie Łomianki zaopatrzenie w gaz jest wystarczające na terenie miasta. Brakuje pokrycia siecią gazową całości obszarów wiejskich. W gminie Ożarów Mazowiecki długość sieci gazowej wynosi 139, 3 km. Gmina Stare Babice jest zgazyfikowana niemal w całości.

Elektroenergetyka
Powiat jest zelektryfikowany w całości. Przebiega przezeń szereg linii wysokiego napięcia (400 kV, 220 kV i 110 kV) łączących warszawski węzeł energetyczny z systemem krajowym. Odbiorcy energii elektrycznej są zasilani za pomocą sieci średniego napięcia 15 kV.

Wody powierzchniowe

Całość terytorium powiatu warszawskiego zachodniego znajduje się w zlewni rzeki Wisły. Większość terenu należy do zlewni drugiego rzędu - Bzury, a tylko niewielka część, położona w gminie Łomianki w bezpośrednim sąsiedztwie Wisły, należy do jej bezpośredniej zlewni (przyrzecza). Sieć hydrograficzna powiatu jest dobrze rozwinięta. Długość sieci hydrograficznej wynosi 44,5 km, w tym 28,05 km jest uregulowanych. Długość kanałów wynosi 62,81 km. Wisła stanowi północno-wschodnią granicę powiatu w gminie Łomianki. Do zlewni Bzury należą: rzeka Łasica z dopływami: Kanałem Olszowieckim i Kanałem Zaborowskim, Utrata z dopływami: Kanałem Ożarowskim, Rokitnicą i Nową Rokitnicą. Do Kanału Zaborowskiego wody doprowadza Lipkowska Woda oraz Struga. Odpływ powierzchniowy odbywa się także siecią licznych rowów i kanałów. Rzeka Łasica, na odcinku o długości 35 km, została w latach międzywojennych i ponownie w latach 1968 - 70 częściowo zmeliorowana. Znajduje się na niej szereg budowli regulacyjnych. Również Utrata oraz kanały Zaborowski i Olszowiecki są ciekami uregulowanymi. Teren powiatu warszawskiego zachodniego pokryty jest także licznymi zbiornikami wodnymi o różnej wielkości i znaczeniu. Są to zarówno zbiorniki określane mianem jezior, jak i tzw. glinianki oraz stawy. W gminie Łomianki znajdują się następujące jeziora: Pawłowskie, Fabryczne, Wiejskie, Kiełpińskie i Dziekanowskie, połączone okresowo wysychającym ciekiem (rów A), który uchodzi do Wisły. Są to fragmenty starorzecza rzeki Wisły.
Wody powierzchniowe powiatu warszawskiego zachodniego są silnie zanieczyszczone. Wisła prowadzi wody nie odpowiadające żadnej klasie czystości. W punkcie pomiarowo-kontrolnym w Dziekanowie Polskim (gmina Łomianki) wody nie spełniały norm klas czystości zarówno pod względem fizyko-chemicznym jak i bakteriologicznym.

Stan czystości kąpielisk
Na terenie gminy Łomianki jest zlokalizowane kąpielisko w południowo-wschodniej części Jeziora Dziekanowskiego. Okresowe badania Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego wykazują zmienny stan czystości wody. Woda była dopuszczona do kąpieli na podstawie badań z kwietnia, maja, początku lipca, sierpnia 2001 roku, lipca i sierpnia 2002 roku, czerwca 2003 roku. Wody nie dopuszczono do kąpieli w drugiej połowie lipca oraz w czerwcu 2003 roku (ze względu na przekroczoną wartość dopuszczalnej liczby paciorkowców kałowych).

Zasoby wód podziemnych
Okolice Łomianek znajdują się w obrębie czwartorzędowej jednostki hydrogeologicznej będącej częścią doliny Wisły. Potencjalne wydajności studni dla tej jednostki wynoszą od 10 – 30 m3/h do 50 – 70 m3/h, przy średniej miąższości warstwy wodonośnej wynoszącej 17 m. Moduł zasobów dyspozycyjnych czwartorzędowej, użytkowej warstwy wodonośnej w rejonie Łomianek szacowany jest na 216 m3/24 h/ km2.

Odprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi
Do wód powierzchniowych trafiają ścieki opadowe odprowadzane przez kanalizacje burzowe, m.in. w Łomiankach wody opadowe z części ulicy Warszawskiej są wprowadzane do Jeziora Pawłowskiego, a następnie do Wisły.

Hałas przemysłowy
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska przeprowadził kilka pomiarów uciążliwości akustycznej zakładów produkcyjnych zlokalizowanych na terenie Powiatu Warszawskiego Zachodniego. W wyniku tych pomiarów stwierdził, że następujące zakłady przekroczyły dopuszczalne poziomy hałasu: m.in. POLMO ŁOMIANKI S.A. w Łomiankach przy ul. Warszawskiej, PPH „JOKER” w Łomiankach przy ul. Normatywnej 13, „GUZZI-PLASTIC” w Łomiankach przy ul. Sierakowskiej 26.
Przyczyną występowania niekorzystnego oddziaływania hałasu przemysłowego są często błędne decyzje lokalizacyjne.

Hałas komunikacyjny
Środki transportu są ruchomymi źródłami hałasu decydującymi o parametrach klimatu akustycznego przede wszystkim na terenach zurbanizowanych. Na terenie powiatu warszawskiego zachodniego prowadzono wyrywkowe badania klimatu akustycznego w pobliżu głównych dróg w Łomiankach i w Błoniu.
Na podstawie natężenia ruchu pojazdów można przypuszczać, że zagrożenie hałasem komunikacyjnym dotyczy miejscowości, przez które przebiegają drogi krajowe nr 2 i 7 oraz droga wojewódzka 580, tj. w szczególności miasta Łomianki, Ożarów Mazowiecki i Błonie. Z uwagi na wzrastającą liczbę pojazdów i zwiększające się natężenie ich ruchu można przyjąć, że na terenie powiatu utrzymywać się będzie tendencja wzrostowa poziomu hałasu związanego z ruchem kołowym.

Zagrożenie powodziowe
Zagrożenie powodziowe występuje na terenie gminy Łomianki i obejmuje obszar 350 ha, w tym 150 ha terenów zabudowanych: Łomianki, Buraków, Dziekanów Leśny, Dziekanów Polski, Sadowa, Kiełpin. Tereny zagrożone zalaniem rozciągają się od brzegu Wisły aż do drogi krajowej nr 7. Za zadania z zakresu ochrony przeciwpowodziowej odpowiada na terenie powiatu Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie. Jest on zobowiązany do opracowania i wdrożenia planu ochrony przeciwpowodziowej w regionie wodnym.
 


źródło: http://www.pwz.pl/pl/site/px_POS_28.09wersja_uchwalona.pdf


Wspomnienie Starego Kościoła

Kościół św. Małgorzaty w Łomiankach zbudowano w stylu neobaroku w 1929 r., na miejsce zmytego przez powódź w 1924 r. kościółka modrzewiowego w Kiełpinie. W ostatnich latach nie zagrażała mu woda, ale właściciel. Po wybudowaniu w latach 80-tych olbrzymiego nowego kościoła ten został zamknięty. Podobno remont byłby zbyt kosztowny. Gdy środowisko artystyczne chciało stworzyć tu za swoje pieniądze galerie i salę na imprezy artystyczne, zobowiązując się do remontu i utrzymania budynku spotkało się jednak z odmową. (tekst: B. Król)

źródło: szukacz.pl
Fot. W. Bondyra

[dodał Hiuppo; źródło: "Spotkania z Zabytkami" 2003]


Parafia Świętej Małgorzaty

Krótki zarys historii Parafii św. Małgorzaty

"Wśród lasów nad Wisłą, za Rogatkami Marymonckimi, stała Kaplica Modrzewiowa" - tak pisał "Tygodnik Religijno-Moralny" w 1842 r. o kapliczce wybudowanej w 1461 r. we wsi Kiełpin. Budowla ta powstała dzięki fundacji wojewody mazowieckiego Jana Rogali, staraniem zaś Biskupa poznańskiego Andrzeja z Binina Kiełpin stał się niezależną parafią.
Patronką kościoła została św. Małgorzata, przedstawiona na obrazie z krzyżem w ręku. Kościół był bardzo ubogi. We wnętrzu znajdowały się trzy ołtarze: w ołtarzu wielkim - św. Antoni, w bocznym - św. Anna, po prawej stronie - św. Małgorzata. W czasie wiosennych wylewów Wisły kościół był kilkakrotnie zalewany, co powodowało zniszczenia. W 1823 r. został odnowiony przez fundatora Henryka Pothsa, a w 1899 r. staraniem ówczesnego proboszcza Ks. Hilarego Sobolewskiego pokryty drewnianymi gontami.
W 1922 r., kiedy proboszczem był Ks. Wacław Tyszka, kościół miał 37 łokci długości (łokieć to: 47-78 cm), 12 łokci szerokości i 10 łokci wysokości, miał 7 okien i drewnianą podłogę. Obok kościoła stała drewniana dzwonnica z trzema małymi dzwonami. W 1925 r. po kolejnym wylewie Wisły kościół uległ zniszczeniu do tego stopnia, że nie nadawał się do odbudowy. Ówczesny proboszcz Ks. Wacław Tyszka rozpoczął budowę nowego kościoła na terenie Łomianek. Projekt kościoła w stylu barokowym opracował architekt Wojciech Rataj. Fundamenty kościoła postawiono z cegły, na fundamencie stanął zrąb z belkami i 6 drewnianymi filarami. Budowę dokończył w 1926 r. proboszcz ks. Jan Wysocki. Drewniana górna część kościoła została przeniesiona ze starego kościoła w Kiełpinie. Wewnątrz kościół został otynkowany, położono betonową posadzkę. Poświęcenia nowego kościoła dokonał 28 listopada 1926 r. Ks. Kanonik Jakub Dąbrowski.
Od 1929 do 1931 r. proboszczem parafii był Ks. Mieczysław Rybiński, który postawił wieże na kościele. Następny proboszcz - Ks. Apoloniusz Kosiński - zabiegał o wystrój kościoła. Od 1940 r., kiedy proboszczem został Ks. Stanisław Brejnak, kościół został odnowiony po zniszczeniach wojennych i ogrodzony murem. Od 1 sierpnia 1944 r. probostwo objął Ks. Franciszek Romanowski, w 1947 r. na potrzeby parafii zostały zakupione dwa dzwony. W tym samym roku została postawiona figurka Matki Boskiej przed kościołem. 25 sierpnia 1975 r. ksiądz proboszcz Franciszek Romanowski zmarł.

Nowym proboszczem został Ks. Jan Czerwiński. Parafia powiększała się i stary kościół już nie wystarczał. Decyzją władz Archidiecezji rozpoczęto starania o zezwolenie na budowę nowego kościoła. 12 września 1977 r., w uroczystość Najświętszej Maryj Panny, parafia otrzymała pozwolenie na budowę nowego kościoła parafialnego. 4 października 1977 r. na audiencji generalnej ojciec Św. Paweł VI wręczył Ks. proboszczowi kamień węgielny, wyjęty z Bazyliki Watykańskiej, przeznaczony dla naszego nowego kościoła. Projektantem kościoła był mgr. inż. Konrad Janczewski. W latach 1978-1979 gromadzono materiały na budowę. W lipcu 1979 r. rozpoczęto wykopy pod fundamenty. W listopadzie zarysowują się już mury kościoła. Kierownikiem budowy był inż. Tadeusz Szajkowski. 15 października 1980 r. Jego Eminencja Ks. BP Jerzy Modzelewski wmurowuje kamień węgielny w mury dolnego kościoła.
Dnia 4 grudnia 1983 r. Jego Eminencja Ks. Józef Kardynał Glemp Prymas Polski poświęcił kościół dolny. Ten dzień zamknął historię starego kościoła. W 1984 r. zbudowane zostały wieże w formie skrzydeł i krzyża po frontowej stronie kościoła. W 1985 r. została zakończona budowa murów kościoła. Rozpoczęto budowę sklepienia według projektu mgr. inż. Bronisława Konopińskiego. W tym samym roku powstała nowa plebania. W 1986 r. kościół wytynkowano i oszklono przeniesione zostały organy i ołtarz główny ze starego kościoła. 13 listopada 1986 r. w Sali Klementyńskiej na audiencji Proboszcz parafii otrzymał relikwie Św. Małgorzaty pobłogosławione przez Ojca Św. Jana Pawła II. 29 marca 1987 r. relikwie zostały przeniesione z plebani do kościoła. W tym też roku wykonany został z marmuru ołtarz główny i chrzcielnica.
Rok 1988 - trwają prace wykończeniowe w kościele. 1 października do parafii przybywa Jego Eminencja Ks. Józef Kardynał Glemp Prymas Polski, aby dokonać konsekracji kościoła. Odtąd świątynia jest Domem Bożym, gdzie będziemy uczyć się miłości Boga, dziękować mu za wszystko i prosić o łaski, będzie dumą i symbolem wysiłku wszystkich parafian poniesionego ku chwale Boga.

źródło: http://zakrzewski.lpr.pl/pliki/mojpara.html


Historia linii kolejowej

Warszawa Gdańska - Palmiry 1927 - 1943

W roku 1927 koncern „Siła i Światło”, będący właścicielem wielu przedsiębiorstw branży elektrotechnicznej i elektroenergetycznej został głównym udziałowcem spółki „Kolej Elektryczna Warszawa – Młociny – Modlin”, która prowadziła ruch na linii: Warszawa Gdańska – Łomianki - Palmiry i mimo przymiotnika elektryczna nigdy nie została zelektryfikowana i przez cały okres swojego istnienia była obsługiwaną trakcją parową.


Linia jednotorowa o rozstawie szyn 1435 mm, została poprowadzona od dworca Gdańskiego wzdłuż ulicy Burakowskiej, okolicą Hali Marymonckiej, wzdłuż ulicy Marymonckiej, obecnej ulicy Pułkowej, przez Łomianki, Dziekanów Leśny, Sadowę, Łomnę Las, Palmiry do składu broni w Kazuniu.
Uruchomiono ją w roku 1929; obsługiwała w minimalnym stopniu ruch pasażerski - w składzie towarowym, pierwszy wagon za lokomotywą był pasażerski. Rozkład z 1933 roku przedstawiał 4 takie kursy między Dw. Gdańskim, a Palmirami. Linia była obsługiwana parowozami TKh49, które były ekonomiczne w zużyciu paliwa i rozwijały prędkość do 45km/h . Stacje na trasie połączenia Warszawa Gdańska - Palmiry 1927-1943: Warszawa Gdańska, Słodowiec, Zdobycz Robotnicza, Bielan, Młociny Wieś, Młociny Park, Pancerz-Buraków, Łomianki, Palmiry.

Linia dotrwała do roku 1943, kiedy to została przez wojsko niemieckie rozebrana. Warto dodać, że w planach była budowa mostu kolejowego przez Wisłę i połączenie tej linii z trasą kolejową na Pomorze. Kryzys lat trzydziestych spowodował zarzucenie tych planów. W Łomiankach linia przebiegała od Burakowa wzdłuż ul. Kolejowej (stąd nazwa), Lutza, wzdłuż granicy lasu i dalej do Palmir. Była to linia o dużym znaczeniu strategicznym (transport broni), stąd jej przebieg z dala od terenów zamieszkałych. Niestety to też spowodowało, że po wyzwoleniu trasy tej nie odbudowano.

Dziś patrząc na mapę zwraca uwagę droga z Łomianek do Palmir idealnie prosta, utwardzona tłuczoną cegłą, która jest pozostałością nasypu.

Jarosław Woźny, GŁ 4/2005


Miejsca walk i pamięci

DĄBROWA LEŚNA

UL. PARTYZANTÓW

     Pomnik dla uczczenia pamięci żołnierzy Kompanii Młodzieżowej, poległych w Powstaniu Warszawskim, oraz Ułanów Jazłowieckich, poległych w 1939 roku w Dąbrowie Leśnej. Po bitwie nad Bzurą oddziały WP przebijały się do Warszawy przez Łomianki, Dąbrowę i Buraków. W czasie walk na tych terenach poległo około 2300 żołnierzy polskich. Dąbrowa Leśna była 19 września 1939 roku miejscem szarży Ułanów Jazłowieckich pod dowództwem płk. Edwarda Godlewskiego. Szarża ta otworzyła oddziałom polskim drogę do Warszawy. W Dąbrowie Leśnej poległ 22 września 1939 roku w ataku na bagnety gen. bryg. Mikołaj Bołtuć.

KIEŁPIN

CMENTARZ WOJENNY

     Leży tu 2500 żołnierzy WP z Armii "Poznań" i "Pomorze" poległych we wrześniu 1939 roku. W centralnym punkcie cmentarza obelisk. Ponadto na krańcu alei pomnik upamiętniający 105 żołnierzy 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich, poległych pod Wólką Węglową.

POMNIK PILOTÓW AMERYKAŃSKICH

     18 września 1944 roku, w rejonie Dziekanowa Polskiego, niosąc pomoc powstańczej Warszawie, został zestrzelony bombowiec B 17 z 6 Armii Powietrznej USAAF. Z  10-osobowej załogi zginęło 8 osób. Dwie dostały się do niewoli niemieckiej.

źródło: http://www.ibprs.pl

Książka o historii Łomianek

Pierwsza książka o historii Łomianek, Kiełpina, Dąbrowy, Burakowa i Dziekanowa została została wydana.

Książka liczy 297 stron. Na 184 ilustracje składają się rysunki, fotografie dawne i współczesne, mapy, pomiary, fragmenty zdjęć lotniczych zwanych fotoplanami, wykonanych w 1934 r., a także tablice genealogiczne rodów, które władały tymi dobrami w XIX w.

Książka składa się z 6 rozdziałów. Dzieje Łomianek i okolic pokazane zostały w ujęciu chronologicznym. Tak więc rozdział pierwszy, autorstwa Marka Konopki, dowodzi, że pierwsi ludzie, którzy pozostawili po sobie ślady na tych terenach, pojawili się już w epoce kamiennej 5 500 lat przed Chrystusem. Z kolejnego rozdziału napisanego przez Kazimierza Pacuskiego, specjalisty od osadnictwa mazowieckiego w średniowieczu, dowiadujemy się, że atrakcyjnie położone tereny między puszczą a Wisłą i w sąsiedztwie Warszawy, od XIII do XVIII w. były w posiadaniu przedstawicieli zamożnej szlachty, magnaterii, dygnitarzy świeckich i kościelnych.

Rozdziały poświęcone dziejom dóbr od połowy XVIII w. do połowy XX w., jak też ten poświęcony zabytkom opracowała Ewa Pustoła-Kozłowska.

Części te przybliżają życie zarówno rodzinne, towarzyskie, jak też mechanizmy zarządzania wielkim majątkiem, jakim były dobra młocińsko-łomiankowskie od połowy XVIII do końca XIX w. Opowiadanie o dziejach Łomianek kończą wydarzenia, które miały miejsce do połowy wieku XX - parcelacje, osadnictwo kolonistów niemieckich i ludności żydowskiej, początki przemysłu oraz akcje zakładania miast-ogrodów. Ciekawostką jest plan ul. Warszawskiej, na którym pokazano zabudowę z określeniem, kto był właścicielem i jakie sklepy się mieściły na poszczególnych posesjach. Dotyczy to lat przed II wojną światową, a autorem planu wykonanego z pamięci jest Mieczysław Dąbrowski, młody wówczas mieszkaniec Łomianek.

Jest też rozdział poświęcony mieszkańcom Łomianek i Burakowa. Tym, którzy przenosili się tu z Warszawy i stanowili elitę towarzyską tej miejscowości, ale też miejscowym rolnikom i rzemieślnikom wiejskim. Budują go wspomnienia o sąsiadach i rodzinie zapisane przez Polę Urbaniak.

W ostatniej części książki Ewa Pustoła-Kozłowska opisuje zabytki z naszego terenu. Zaczyna od zabytków utraconych, wskazując na różnorodność i bogactwo obiektów architektonicznych, które zniknęły z krajobrazu Łomianek, opisuje te, które jeszcze się zachowały. Zwraca uwagę na zabytki przyrody i zabytki tzw. niematerialne, do których należą m.in. dawne nazwy i nazwiska.

Na zakończenie, jako ciekawostki źródłowe, zamieszczone zostały fragmenty spisu ludności z 1921 r. oraz książki telefonicznej z 1939 r. dotyczące Łomianek. Spis ludności pokazuje rozwarstwienie narodowościowe i wyznaniowe mieszkańców, książka telefoniczna odnotowuje mieszczące się w Łomiankach urzędy, zakłady przemysłowe i najbardziej znaczących mieszkańców.

Książka jest w sprzedaży w księgarni przy ul. Warszawskiej 93 i punktach sprzedaży prasy. (Red.)

[dodał: Papirus]

E. Pustoła-Kozłowska, M. Konopka, K. Pacuski, P. Urbaniak
Dawne Łomianki – historia, ludzie, zabytki


Z radością prezentuję Czytelnikom pierwszą książkę o dziejach Łomianek począwszy od starożytności. „Dawne Łomianki” to wnikliwe studium początków i rozwoju naszej osady. Książka jest lekturą fascynującą i czyta się ją z zapartym tchem, gdyż dotyczy naszej „małej ojczyzny”. Podzielona jest chronologicznie (najstarsze dzieje, średniowiecze, czasy nowożytne, XIX i XX wiek) oraz tematyczne (mieszkańcy, zabytki).

Okazuje się, że informacje dotyczące Łomianek nie są tak skąpe, jakby się wydawało. Autorzy przedstawiają badania archeologiczne i analizują etapy rozwoju naszych i sąsiednich terenów. Czytelnik śledzi historyczne losy osady i jej mieszkańców. Poznaje najwybitniejsze jednostki, które w szczególny sposób zasłużyły się w historii Łomianek. Lektura jest nie tylko cennym kompendium wiedzy, ale także zbiorem ciekawych opowieści rodów szlacheckich i ludzi związanych z Łomiankami, Dziekanowem, Kiełpinem i Burakowem. Książka wzbogacona jest o liczne mapy i zdjęcia, które przedstawiają Łomianki kontrastowo: dawniej i dziś. Dowiadujemy się, że mamy wiele zabytków architektonicznych i rzeźbiarskich.
Niniejsza lektura zachęca do refleksji nad rolą i miejscem naszego miasta i jego mieszkańców w historii narodu polskiego. To my kontynuujemy i tworzymy historię Łomianek, jesteśmy uczestnikami i zarazem świadkami biegu dziejów. Dlatego bądźmy dumni ze swego dziedzictwa. Autorom gratuluję i dziękuję za przekazanie egzemplarza książki Bibliotece Publicznej. Wszystkich czytelników gorąco zachęcam do udania się w historyczną podróż do dawnych Łomianek.

Grażyna Kozińska, Biblioteka Publiczna w Łomiankach, 29.06.2005


Osiedla i sołectwa

P- numery parzyste, N - numery nieparzyste

OSIEDLA SOŁECTWA

Buraków-Wrzosów

Nieruchomości w Łomiankach posługujące się adresami:
11-Listopada
Brukowa N 1-23
Czarnieckiego
Glinianki
Kolejowa N 2
Kościuszki
Łąkowa N 1-43, P 2-32
Mała
Olszynowa
Orzeszkowej
Pancerz
Parkowa P 2-30
Pastewna
Poniatowskiego
Przechodnia
Przelotowa
Przełajowa
Przyłuskiego
Sobieskiego
Starej Cegielni
Staromiejska
Stary Tor
Ślepa
Warszawska N 1-21, P 2-80
Wólczyńska
Zaułek

Dąbrowa Rajska
Nieruchomości w Łomiankach posługujące się adresami:
Brzozowa
Dobra
Kolejowa N 69-95
Modrzewiowa
Nowa
Rajska
Rzemieślnicza
Stara
Szpitalna N 41-73, P 38-68
Wiosenna N 41-81, P 38-70
Wiślana P 62-76
Zachodnia N 1-31, P 2-34

Dąbrowa Zachodnia
Nieruchomości w Łomiankach posługujące się adresami:
Fiołka
Francuska
Irysa
Kolejowa N 97-135
Kołłątaja
Krokusa
Michałowicza
Prosta
Przebiśniega
Równoległa P 12-24
Sasanki
Sierakowska N 37-51, P 44-78
Ułanów Jazłowieckich
Zachodnia N 33-65, P 36-78
Zawilca
Zielona
Dąbrowa: Lutza N 1-5
Dąbrowa: Łuże N 17; 19, P 2-26
Dąbrowa: Ofiar Katynia

Dąbrowa Leśna
Nieruchomości w Łomiankach posługujące się adresami:
Akacjowa
Aleja Lip
Asfaltowa
Borzobohatego
Brukowa P 20-44
Długa
Dolna
Górna
Graniczna
Grzybowa
Jodłowa
Kalinowa
Kamienista
Kampinoska
Kolejowa N 1-67
Konwaliowa
Kwiatowa
Ludowa
Łyżwiarska
Magnolii
Młocińska
Narciarska
Osikowa
Partyzantów
Piaskowa
Pionierów
Rataja
Równa
Sezamkowa
Słoneczna
Sosnowa
Sportowa
Szeroka
Śliska
Świerkowa
Wąska
Wesoła
Wiślana N 37-91, P 78-88
Wyboista
Wydmowa
Żwirowa
Żywiczna

Łomianki Górne
Nieruchomości w Łomiankach posługujące się adresami:
Agawy
Baonu Zośka
Gospodarcza
Kaktusowa
Kasztanowa
Kolejowa P 98-162
Konarskiego
Krzywa
Miłosna
Mokra N 1-3, P 2-10
Orzechowa
Palmowa
Podleśna
Przygodna
Romantyczna
Sierakowska N 1-35, P 2-42
Staszica
Warszawska N 123-187
Zalotna

Łomianki Centralne
Nieruchomości w Łomiankach posługujące się adresami:
Działkowa
Jaśminowa
Kolejowa P 58-96
Kosynierów
Maciejowicka
Malarska
Normatywna
Okrężna
Osiedlowa N 13-17, P 18-24
Racławicka
Szpitalna N 1-39, P 2-36
Warszawska N 75-121
Wiosenna N 1-39, P 2-36
Wiślana N 7-35, P 12-56

Łomianki Majowe
Nieruchomości w Łomiankach posługujące się adresami:
Ferrytowa
Kolejowa P 30-56
Krótka
Kusocińskiego
1 Maja
3 Maja
9 Maja
Majowa
Osiedlowa N 1-9, P 2-16
Poprzeczna
Przeskok
Szkolna
Warszawska N 47-75
22 Września

Łomianki Prochownia
Nieruchomości w Łomiankach posługujące się adresami:
Boczna
Bruhla
Brukowa P 2-18
Dębowa
Kolejowa P 2-28
Leśna
Lwowska
Łąkowa N 45-71, P 34-70
Polna
Prochowni
Warszawska N 23-45, P 82-124

Łomianki Baczyńskiego
Nieruchomości w Łomiankach posługujące się adresami:
Baczyńskiego
Warszawska P 122-130

Łomianki Pawłowo
Nieruchomości w Łomiankach posługujące się adresami:
Arciszewskiego
Fabryczna
Bołtucia
Henryka Pobożnego
Jeziorna
Kiepury
Pawłowska
Raabego
Warszawska P 132-150
Wiślana N 1-5
Łomianki Dolne: Wiślana N 71-87
Łomianki Dolne: Zielonej Łąki

Łomianki Stare
Nieruchomości w Łomiankach posługujące się adresami:
Berlinga
Dąbrówki
Fredry
Gościńcowa N 1-119, P 2-108
Mieszka I
Stanisława Moniuszki P 4
Rolnicza N 1-77, P 2-86
Spacerowa
Szczęśliwa
Szczytowa N 1-37
Warszawska P 152-262
Wiejska N 1-13, P 2-12
Henryka Wieniawskiego P 2-8
Wiślana P 2-8
Włościańska N 1-29 v

Łomianki Trylogia
Nieruchomości w Łomiankach posługujące się adresami:
Gościńcowa N 121-163 P 110-146
Jedności Robotniczej N 1-51
Kasprzaka
Kmicica
Oleńki
Parkingowa
Podbipięty
Rolnicza N 83-109, P 88-124
Skrzetuskiego
Warszawska P 264-304
Wjazdowa
Włościańska P 2-28
Wołodyjowskiego
Zagłoby

Łomianki Powstańców
Nieruchomości w Łomiankach posługujące się adresami:
Armii Krajowej
Armii Poznań
I Armii WP
Batalionów Chłopskich
Cienista N 1-3
Gwardii Ludowej
Gwiaździsta
Jedności Robotniczej P 2-40
Reja
Powstańców Kampinosu
Powstańców Warszawy
Rolnicza N 111-157, P 126-168
Warszawska P 308-344
Weteranów
Zbowidowska

Osiedle Równoległa
Nieruchomości w Łomiankach posługujące się adresami:
Równoległa N 1-5

Dziekanów Nowy
Nieruchomości posługujące się adresami:
Dziekanów Nowy
Dziekanów Nowy: Kolejowa P 12; 14
Dziekanów Nowy: Kolejowa P 362-424
Dziekanów Nowy: Poziomkowa
Dziekanów Nowy: Rolnicza N 11; 17; 25; 43
Dziekanów Nowy: Rolnicza N 427-543, P 432-548
Turystyczna
Zakroczymska

Dziekanów Polski
Nieruchomości posługujące się adresami:
Dziekanów Polski
Dziekanów Polski: Błotna
Dziekanów Polski: Kolejowa N 235-289, P 256-330
Dziekanów Polski: Krasnoludków N 1-49
Dziekanów Polski: Mikołajczyka
Dziekanów Polski N 45; 87, P 4; 48; 80;
Dziekanów Polski: Rolnicza N 299-425, P 302-430
Dziekanów Polski: Rolnicza N 299-425a, P 302-430A
Dziekanów Polski: Turystyczna P 2
Dziekanów Polski: Wędkarska
Dziekanów Polski: Witosa

Dziekanów Leśny
Nieruchomości posługujące się adresami:
Dziekanów Leśny
Dziekanów Leśny: Akinsa
Dziekanów Leśny: Asnyka
Dziekanów Leśny: Kolejowa N 23; 39
Dziekanów Leśny: Kolejowa N 137-227
Dziekanów Leśny: Konopnickiej
Dziekanów Leśny: Kraszewskiego
Dziekanów Leśny: Lotników Alianckich
Dziekanów Leśny: Mickiewicza
Dziekanów Leśny: Miła
Dziekanów Leśny: Miodowa
Dziekanów Leśny: Niska
Dziekanów Leśny: Norwida
Dziekanów Leśny: Pogodna
Dziekanów Leśny: Reymonta
Dziekanów Leśny: Rodziewiczówny
Dziekanów Leśny: Sawickiej
Dziekanów Leśny: Słowackiego
Dziekanów Leśny: Wierzbowa
Dąbrowa: Lutza P 2-42
Kiełpin: Cisowa
Kiełpin: Kolejowa N 161-175
Kiełpin: Konopnickiej N 1
Kiełpin: Torfowa
Dziekanów Polski: Asnyka P 6-34
Dziekanów Polski: Kolejowa N 223-233
Dziekanów Polski: Lotników Alianckich P 66
Dziekanów Polski: Miła P 42-46
Dziekanów Polski: Szymczaka P 14; 18

Dziekanów Bajkowy
Nieruchomości posługujące się adresami:
Dziekanów Leśny: Baśniowa
Dziekanów Leśny: Bolka i Lolka
Dziekanów Leśny: Brzechwy
Dziekanów Leśny: Czerwonego Kapturka
Dziekanów Leśny: Dobrej Wróżki
Dziekanów Leśny: Graniczka
Dziekanów Leśny: Kaczki Dziwaczki
Dziekanów Leśny: Kolejowa P 210-254
Dziekanów Leśny: Kopciuszka
Dziekanów Leśny: Koszałka Opałka
Dziekanów Leśny: Kota w Butach
Dziekanów Leśny: Kownackiej
Dziekanów Leśny: Krasnoludków P 2-52
Dziekanów Leśny: Przy Jeziorze N 1-17
Dziekanów Leśny: Rolnicza P 12; 34
Dziekanów Leśny: Rolnicza N 251-297, P 256-296
Dziekanów Leśny: Sienkiewicza
Dziekanów Leśny: Waligóry
Dziekanów Leśny: Wiklinowa P 8; 36
Dziekanów Leśny: Wiklinowa N 1-35
Dziekanów Leśny: Złotej Rybki

Kiełpin
Nieruchomości posługujące się adresami:
Kiełpin
Kiełpin: Armii Poznań
Kiełpin: Bukowa
Kiełpin: Brzegowa N 73-131
Kiełpin: Brzósko
Kiełpin: Cebertowicza
Kiełpin: Cienista N1-51 P 2-96
Kiełpin: Cyprysowa
Kiełpin: Jałowcowa
Kiełpin: Jarzębinowa
Kiełpin: Klonowa
Kiełpin: Kocjana
Kiełpin: Kolejowa P 164-208
Kiełpin: Krzyczkowskiego
Kiełpin: Leszczynowa
Kiełpin: Lokajskiego
Kiełpin: Mokra N 3-51 P 10-12
Kiełpin: Niegodzisza
Kiełpin: Ogrodowa
Kiełpin: Porzeczkowa
Kiełpin: Rolnicza P 6; 28; 36; 38; 74
Kiełpin: Rolnicza N 173-245, P 170-254
iełpin: Truskawkowa
Kiełpin: Warszawska N 189-243, P 346-410
Kiełpin: Wiązowa
Kiełpin: Wiklinowa P 2-32
Kiełpin: Wiśniowa P 2-8
Kiełpin: Żołnierzy Narwiku

Kępa Kiełpińska
Nieruchomości posługujące się adresami:
Kępa Kiełpińska
Kępa Kiełpińska: 6-go Pułku Piechoty
Kępa Kiełpińska: Brzegowa N 13 P 48-136
Kępa Kiełpińska: Gajowa
Kępa Kiełpińska: Podwale

Łomianki Dolne
Nieruchomości posługujące się adresami:
Łomianki Dolne
Łomianki Dolne: Brzegowa N 1-37; 65, P 2-36
Łomianki Dolne: Łużycka
Łomianki Dolne: Wiślana N 1-9, P 2-30

Łomianki Chopina
Nieruchomości posługujące się adresami:
Łomianki Dolne: Aleja Chopina
Łomianki Dolne: Kościelna Droga
Łomianki Dolne: Moniuszki N 1-23 P 6-24
Łomianki Dolne: Szczytowa P 2-34
Łomianki Dolne: Szymanowskiego
Łomianki Dolne: Wieniawskiego P 10-20
Łomianki Dolne: Wiślana P 32-90
Łomianki Dolne: Wspólna
Łomianki : Szczytowa P 10; 30

Sadowa
Nieruchomości posługujące się adresami:
Sadowa
Sadowa: Borówkowa
Sadowa: Jagodowa
Sadowa: Kolejowa N 303-325, P 334-360
Sadowa: Strzelecka
Sadowa: Turystyczna P 2-54
Sadowa: Wakacyjna
Sadowa: Zagórze
Dziekanów Polski: Czarodziejskiej Góry
Dziekanów Polski: Kolejowa N 291-301
Dziekanów Polski: Mistrza i Małgorzaty
Dziekanów Polski: Odysei
Dziekanów Polski: Piękna
Dziekanów Polski: Turystyczna N 1-51
Dziekanów Polski: Władcy Pierścieni

--
źródło: UMIG Łomianki


Synagoga i kaplica ewangelicka

Warto przypomnieć, że do wybuchu II wojny światowej w centrum Łomianek wznosiły się obiekty kultu trzech wyznań - kościół katolicki, kaplica ewangelicka oraz żydowska bóżnica. Społeczność Łomianek, podobnie jak w większości miejscowości dawnego zaboru rosyjskiego, była wielonarodowa. Jeden z przedwojennych mieszkańców ocenia, że proporcja kształtowała się następująco: 50% stanowiła ludność polska, 30% - niemiecka i 20% - żydowska. Obok Polaków mieszkało tu i pracowało wiele rodzin wyznania ewangelickiego, m.n. potomków sprowadzonych tu przed ponad stu laty kolonistów, oraz ludność żydowska przeważnie trudniąca się handlem. Największy zakład przemysłowy - garbarnia prowadzony był przez rodzinę Raabe.

Ludność żydowska zaczęta napływać do Łomianek w pocz. XX w. i zamieszkała w centrum przy dzisiejszej ul. Warszawskiej w niedalekim sąsiedztwie garbarni, która działała na terenie dawnego folwarku dworskiego między ul. Wiślaną i Fabryczną. Najstarszą karczmę (przy rogu ul. Wiślanej i Warszawskiej) prowadził Lewin. Duże posesje w centrum miał też Szyja Justman. Tu byta piekarnia Janklewicza opisywana we wspomnieniach Poli Urbaniak. Prawdopodobnie najbogatsza byta rodzina Rechtmanów, właścicieli kilku dziatek i składu drewna zlokalizowanego w miejscu, gdzie stoi dziś budynek UMiG oraz ośrodek zdrowia.

To Rechtmanowie ufundowali okazałą, murowaną bóżnicę, prawdopodobnie na własnym placu w pobliżu ul. Racławickiej, na tyłach młyna należącego do Blocha. Jedyne informacje na temat tej budowli pochodzą z listu (udostępnionego mi przez Żydowski Instytut
Historyczny) przedwojennego mieszkańca Łomianek, pana Stefana Konopki. Był on zięciem Stanisława Gutowskiego, przedsiębiorcy budowlanego, który wraz z synem Sylwestrem wznosił budynek łomiankowskiej synagogi. Była ona zaprojektowana przez inż. arch. Stanisława Haberlinga, a budowa trwała od roku 1929 do 1934. Przed wybudowaniem świątyni społeczność żydowska, którą Stefan Konopka ocenia na 70 rodzin, odprawiała modły w domu rabina. Kilka stów opisu synagogi daje pojęcie o jej rozmiarach i bryle. Był to budynek bryłą zbliżony do sześcianu (ok. 12 m szeroki, 14 m długi i 14 m wysoki do dachu) z dachem przykrytym kopułą z blachy ocynkowanej. Forma kopuły przypominała kształtem kopułę na synagodze w Warszawie. Bóżnica posiadała oczywiście wydzieloną część dla kobiet, tzw. babiniec. Miał on formę balkonu, na który wiodły schody na zewnątrz budynku od strony zachodniej. Jak na skalę zabudowy Łomianek byt to budynek okazały, stanowiący dominantę w krajobrazie centrum miejscowości. Niestety nie udało mi się odnaleźć żadnej fotografii pokazującej bliżej bryłę bóżnicy. Być może przyczyną ufundowania synagogi przez Rechtmana byt fakt, że zięciem jego byt kantor, czyli śpiewak prowadzący śpiew modlitw w żydowskiej świątyni.

Dla pierwszych mieszkańców wyznania ewangelickiego osiedlonych głównie na Kępie Kiełpińskiej do ok. 1850 r. katolicki kościół w Kiełpinie prowadził jednocześnie czynności urzędu stanu cywilnego, czyli udzielał ślubów, chrztów. Od 1820 r. pochówki też
odbywały się na wspólnym cmentarzu. Przyczyną takiego stanu rzeczy byta stabo rozwinięta na początku XIX w. sieć parafii ewangelickich. Ostatecznie ewangelicy z terenów Dziekanowa, Kiełpina i Łomianek zostali przyporządkowani parafii w Nowym Dworze. Od początku XX w., kiedy to następowało parcelowanie dóbr łomiankowskich, bardzo zwiększyła się liczba osiadłych
tu rodzin ewangelickich. Na obszernych posesjach w tzw. Łomiankach Górnych w spisach właścicieli z lat 1923 i 1934 spotykamy wiele nazwisk o niemieckim brzmieniu: Graff, Beker, Kryger, Englert, Wejmert, Petz, Jobs itd. Gospodarstwa ich zlokalizowane były wśród pól na naturalnym wzniesieniu w odległości ok. 200 m na zachód od ul. Warszawskiej.
Pozostałością takiego gospodarstwa są budynki przy ul. Kasztanowej użytkowane obecnie przez tzw. GS, a należące pierwotnie do jednego z najbogatszych gospodarzy Edgara Bischoffa.

O małej świątyni ewangelickiej w Łomiankach, jak dotąd, nie udało mi się znaleźć żadnych materiałów, zarówno opisowych, jak i ikonograficznych, czyli fotografii lub rysunków. Wiem tylko, że drewniana kaplica zapewne o bardzo skromnej bryle, bo takie są protestanckie kościoły, wznosiła się przy ul. Szpitalnej, na placu gdzie dziś jest parking i barak należące do UMiG. Zachował się natomiast budynek plebanii, w którym po wojnie zamieszkał dyrektor łomiankowskiej szkoły Teofil Jezierski, i nadal mieszkają jego
potomkowie. Mam nadzieję, że dalsze poszukiwania pozwolą na ustalenie, kiedy i w jakich okolicznościach zbudowano tę kaplicę. Warto dodać, że działka należąca zapewne do parafii ewangelickiej ciągnęła się od ul Warszawskiej do ul. Zachodniej położonej obecnie w Dąbrowie. Na tym krańcu dziatki wydzielony zostat cmentarz ewangelicki, którego szczątki zachowały się do dziś.

autor: Ewa Pustoła-Kozłowska, "Nasze Łomianki" luty 2004
dodał Hiuppo